De Belgae en de Germanis

Al vóór de Romeinse tijd (die was vanaf ca. 50 jaar v. Chr. tot in de 5e eeuw) lag Zuid-Limburg op de grens van twee culturen: die van de 'Belgae' en van de 'Germanis'. De Germanen heersten vooral aan de oostzijde van de Rijn, de Eburonen (Belgae) aan de westzijde in het land “tussen Maas en Rijn”. In zijn 'Commentarii de bello Gallico' beschreef Julius Ceasar zijn veroveringen aan de Gallische (=Frans-Belgische) zijde van zijn rijk, en de stammen aan de noordelijke grenzen werden daarin aldus getypeerd:

Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos mercatores saepe commeant atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important, proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, quibuscum continenter bellum gerunt.

(De Belgae zijn de dappersten van allemaal, omdat ze het verst verwijderd zijn van de cultuur en de beschaving van de provincia en er slechts zeer zelden kooplui dingen komen brengen die bijdragen tot de verwekelijking van hun geesten, en omdat ze vlak bij de Germanen leven, die over de Rijn wonen en met wie ze voortdurend oorlog voeren). (bron: Wikipedia)

Kaart van de Romeinse veroveringen door Julius Ceasar.

De strijd van Ambiorix

De uitspraak van Ceasar gaf aanleiding tot het stripverhaal 'Asterix en Obelix bij de Belgen'. Immers, in dat kleine Gallische dorpje in Bretagne dat wij zo goed kennen en dat moedig weerstand bleef bieden aan de Romeinse overweldigers, vond het stamhoofd dat híj de dapperste was, niet de Belgae. Het stamhoofd, uiteraard vergezeld van Asterix en Obelix, begaf zich dus naar de Belgen om verhaal te halen en het pleit te beslechten.
Het is echter zeker niet ondenkbaar dat Asterix en Obelix ondanks het kleine meningsverschil de helpende hand boden om de Belgen te steunen in hun strijd tegen de Romeinen. De uitspraak van Ceasar dat de Belgae de dappersten waren, was misschien te danken aan het veldheerschap van de Eburoonse koning Ambiorix die al sinds 1866 met een groot standbeeld in Tongeren vereerd is. Ambiorix heerste over een gebied dat zich uitstrekte van het huidige oostelijk België tot aan de Rijn in Duitsland. Hij was er in geslaagd om een compleet legioen van Caesar in de pan te hakken. Een strijd overigens die zich heel goed zou kunnen hebben afgespeeld rond de huidige Keuteberg in Schin op Geul (één van de Romeinse veldheren heette Cotta). Midden in ons lieflijke Heuvelland dus. De strijd van Ambiorix was echter tevergeefs, de Romeinen namen wraak en werden tot in de 5e eeuw alleenheerser van de streek.

Dus áls Asterix en Obelix inderdaad Ambiorix een handje hebben geholpen op de Keuteberg is het ook zeker niet ondenkbaar dat zij wellicht tussendoor een bezoekje brachten aan hun verre neef Teutix en diens vrouw Marianix die ergens in de heuvels rond het huidige Wahlwiller een wijngaard exploiteerden. Of op zwijnenjacht gingen in de bossen langs het Geuldal.  LEES OOK

De Via Belgica

Een belangrijke Romeinse weg liep van Boulogne-sur-Mer aan de Atlantische Oceaan naar Colonia Agrippina, het huidige Keulen. En doorkruiste daarbij via Traiectum ad Mosam (Maastricht), Voerendaal en Coriovallum (Heerlen) het Heuvelland. De archeologen hebben deze weg de naam 'Via Belgica' gegeven. Een weg die een grote invloed zou hebben op de economische en culturele ontwikkeling van de regio. Immers waar wegen zijn is menselijke activiteit, wordt handel gedreven. Zich langs de weg verplaatsende legioenen hebben onderdak nodig, moeten gevoed maar ook vermaakt worden.
In Simpelveld kwam al in 1930 een Romeinse stenen sarcofaag boven de grond en in Heerlen werd in 1940 een groot badhuis ontdekt waar omheen in 1977 het Thermenmuseum werd gebouwd. Bij diverse graaf- en restauratiewerkzaamheden in de regio vinden echter ook nu nog steeds ontdekkingen plaats die een steeds beter beeld geven van die Romeinse tijd. Zo zijn zeer recent delen van de Via Belgica opgegraven bij Chateau St. Gerlach in Houthem. De restanten komen meestal min of meer bij toeval boven de grond, bijvoorbeeld als er funderingen voor nieuwbouw gelegd worden. Dat is ook de reden dat de vondsten na uitgebreide documentatie weer afgedekt moeten worden en niet meer te bezichtigen zijn. De moderne economische belangen zijn meestal veel groter dan het belang van behoud van "vergane glorie".

Het grensgebied tussen de Belgae en de Germanis is nu in Zuid-Limburg nog steeds het grensgebied tussen de Romaanse cultuur van Frankrijk en de Germaanse cultuur van Duitsland. Maastricht is duidelijk georiënteerd op die bourgondische Franse cultuur, terwijl oostelijk Zuid-Limburg veel meer Duits-gericht is. Dat uit zich ook in de verschillende dialecten die hier gesproken worden, dialecten die een heel oude oorsprong kunnen hebben. Er zijn hele grote verschillen tussen het "Mestreechs" en het dialect dat b.v. in Vaals of Kerkrade gesproken wordt. Terwijl de afstand tussen die plaatsen nauwelijks 20 km is. Zie daarvoor ook het dialectenkaartje van Limburg op DEZE PAGINA

De Via Belgica Digitalis

Wilt u een mooi beeld krijgen van wat tot nu toe ontdekt is over de Romeinse geschiedenis in Zuid-Limburg? Klik dan op het logo. Met enkele fictieve Romeinen als gids kunt u op de site van Via Belgica Digitalis een reis terug maken in de tijd. 

Via Belgica Digitalis

Meer informatie

Thermen Museum
Thermen Museum

In het Thermenmuseum in Heerlen vindt u de indrukwekkende restanten van een Romeins badhuis, de thermen

Via Belgica
Image

Via Belgica  is de door archeologen bedachte naam van een 400 kilometer lange Romeinse hoofdweg van Boulogne-sur-Mer naar Keulen.

Romeinse katakomben
De Romeinse Katakomben in Valkenburg

In Valkenburg zijn in 1908-1910 in een mergelgrot de Romeinse Katakomben nagebouwd met natuurgetrouwe kopieën van fresco's en als museum opengesteld.

Villa De Proosdij
Villa de Proosdij

De Villa en het landgoed kennen een unieke en bijzondere geschiedenis die teruggaat tot de vroege middeleeuwen en Romeinse tijd. Een Romeinse tuin wordt hier gereconstrueerd en u kunt genieten van Romeinse kookkunst.

Cave Felem
Image

Workshops, speurtochten, lezingen, exposities, lespakketten, rondleidingen, wandelingen, festivals etc rond Romeins erfgoed

SPQR
Image

De Stichting Sempervivetum SPQR organiseerts 2-jaarlijks gedurende de zomermaanden een Romeins festival in Bocholtz.