Processies

by Heuvelland Cultuur
Processie door de Dorpsstraat in Gulpen, begin 20e eeuw

Deze bijdrage aan onze blogpagina is van de hand van onze gastschrijver Jef Brauers. Met dank! De oude foto geeft een processie weer zoals die in het begin van de 20e eeuw door de Dorpsstraat in Gulpen trok.

In mei en juni trekt in veel dorpen in ons Heuvelland weer de processie, of – zoals we hier gewend zijn te zeggen – de bronk. Nog steeds is die gebeurtenis voor veel mensen een hoogtepunt in het jaar. Hoewel we steeds minder kerkgangers tellen, hechten velen er wél aan om mee te gaan in de bronk.
Toch is er in vroeger tijden vanuit protestantse hoek heel veel weerstand geweest tegen het houden van een bronk. Wat heet: in Nederland heeft zelfs bijna 140 jaar lang een uitdrukkelijk processieverbod bestaan. We kunnen ons daar nu maar weinig bij voorstellen, maar al die jaren was het uitoefenen van religieuze handelingen in de publieke ruimte simpelweg verboden!


Bij de invoering van de grondwet in 1848 werd bepaald dat katholieke processies alleen mochten worden gehouden op plekken waar dat vóór 1848 ook al gebeurde. Dat betekende destijds dat er in Limburg eigenlijk slechts op enkele plekken een processie mocht plaatsvinden. Dat in onze ogen wel erg vreemde besluit had alles te maken met het feit dat we hier in deze regio tot aan de komst van de Fransen zo goed als helemaal niets te maken hadden gehad met ‘Holland’. Wittem bijvoorbeeld stond tot 1794, toen de Fransen er aan kwamen, steeds onder gezag van adelijke families; de straatnamen in het dorp herinneren daar nog aan.
Maar toen ook deze regio helemaal onder Nederlands gezag kwam te staan, ontdekte men al snel dat koning Willem I een ronduit anti-katholiek beleid voerde. Dat veranderde pas in 1840, toen hij werd opgevolgd door zijn zoon Willem II; die schafte meteen veel maatregelen van zijn vader af. Maar toen er in 1848 een nieuwe grondwet kwam, lag de macht in ons land wel nog overduidelijk in handen van de protestanten. En toen processies en groepsbedvaarten steeds populairder begonnen te worden, legde de protestantse oveheid het uitoefenen daarvan gewoon aan banden. Dat wordt kortweg het processieverbod genoemd.
In het zuiden trok men zich overigens niet veel aan van dat processieverbod. Maar op andere plaatsen in ons land leidde het verbod tot grote onrust in de samenleving. Dat veranderde pas in de jarien zestig van de vorige eeuw, toen de sentimenten gelukkig steeds minder hoog opliepen. Alhoewel, de scherpe kantjes gingen dan wel van het verbod af, maar bijvoorbeeld de SGP bleef volharden in de strijd om het processieverbod te handhaven. Volgens deze partij eiste de katholieke kerk met haar processies de ‘openbare weg op voor haar afgoderij’…. Het processieverbod zou uiteindelijk standhouden tot 1983!
Gelukkig zijn de dorpjes in ons mooie Heuvelland wel al vele jaren gevrijwaard van dit soort onzinnige verboden. En dus genieten we de komende weken weer volop van deze mooie traditie!